Kto ponosi odpowiedzialność za wypadek podwykonawcy na terenie Twojego zakładu?

Firma zewnętrzna przyjeżdża do Twojego obiektu, żeby wykonać prace wysokościowe — inspekcję dachu, mycie elewacji, serwis instalacji, prace na wieży. Masz umowę, firmę wpisaną do rejestru, REGON i NIP. I nagle dochodzi do wypadku. Technik się poślizgnął, zabrakło odpowiedniego sprzętu, coś poszło nie tak. Czy Twoja rola w tym incydencie kończy się na chwili podpisania umowy z podwykonawcą?

Odpowiedź, którą prawo pracy i orzecznictwo dają od lat, jest jednoznaczna: nie. Osoba zlecająca prace zewnętrznej firmie na terenie własnego obiektu ponosi określone obowiązki — niezależnie od tego, czy sama jest pracodawcą poszkodowanego. Zakres tej odpowiedzialności warto znać zanim dojdzie do incydentu, nie w trakcie postępowania wyjaśniającego.

Kodeks pracy art. 304 — obowiązki zlecającego wobec firm zewnętrznych

Artykuł 304 Kodeksu pracy jest przepisem, który wielu zarządzających obiektami zna z nazwy, ale rzadko kiedy przeczytało w całości. Nakłada on obowiązki w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy nie tylko wobec własnych pracowników, ale wobec każdej osoby wykonującej pracę na terenie zarządzanego obiektu — niezależnie od podstawy prawnej zatrudnienia.

Co oznacza to w praktyce:

• Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy dotyczy zarządzającego obiektem wobec pracowników podwykonawcy w takim samym stopniu jak wobec własnych pracowników, w zakresie wynikającym z charakteru prowadzonej działalności i terenu, na którym prace są wykonywane
• Obowiązek informowania o zagrożeniach istniejących na terenie obiektu — specyfice stref, niebezpiecznych instalacjach, substancjach, aktywnych procesach produkcyjnych, które mogą stanowić ryzyko dla osób z zewnątrz
• Obowiązek organizacji — jeśli na jednym terenie prace prowadzi kilka podmiotów jednocześnie, zarządzający obiektem ma obowiązek zapewnić koordynację działań w zakresie BHP

Nie wystarczy tedy powiedzieć: „mają własną firmę, mają swoje ubezpieczenia, to ich sprawa”. Prawo wprost mówi, że teren obiektu jest pod Twoją odpowiedzialnością — i każdy, kto na nim pracuje, ma prawo oczekiwać, że zostanie poinformowany o ryzykach i że środowisko pracy spełnia minimalne wymagania bezpieczeństwa.

Kiedy zarządca obiektu odpowiada za wypadek podwykonawcy — linia orzecznictwa sądowego

Polskie sądy wielokrotnie rozstrzygały sprawy dotyczące wypadków pracowników firm zewnętrznych na terenie obiektów klientów. Linia orzecznicza jest w tej kwestii konsekwentna i warto znać jej kluczowe ustalenia.

Odpowiedzialność cywilna na podstawie art. 415 k.c. (czyn niedozwolony) może być przypisana zarządzającemu obiektem, jeśli do wypadku przyczyniło się zaniedbanie ze strony zlecającego — nieusunięcie stwierdzonych zagrożeń, brak informacji o niebezpiecznych strefach, dopuszczenie do pracy w warunkach rażąco nieodpowiadających wymaganiom BHP. Poszkodowany lub jego rodzina może wtedy dochodzić odszkodowania nie tylko od pracodawcy (firmy zewnętrznej), ale bezpośrednio od zarządzającego obiektem.

Odpowiedzialność karna zarządzającego obiektem może powstać na podstawie art. 220 Kodeksu karnego — jeśli do wypadku doszło przez nieumyślne lub umyślne narażenie pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo. Przepis ten nie wymaga, żeby poszkodowany był pracownikiem własnym sprawcy — wystarczy, że sprawca odpowiadał za stan bezpieczeństwa w miejscu, gdzie do wypadku doszło.

Postępowanie ZUS — jeśli firma zewnętrzna prowadzi postępowanie powypadkowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może badać okoliczności zdarzenia. Protokół powypadkowy może wskazać współodpowiedzialność zarządzającego obiektem — co ma znaczenie zarówno dla roszczeń poszkodowanego jak i dla ewentualnych roszczeń regresowych.

Odpowiedzialność regresowa ubezpieczyciela — firma zewnętrzna i jej ubezpieczyciel OC, po wypłacie odszkodowania, mogą dochodzić zwrotu od podmiotów, które przyczyniły się do zdarzenia. Jeśli zaniedbania po stronie zarządzającego obiektem były przyczyną lub współprzyczyną wypadku — roszczenie regresowe jest formalnoprawnie możliwe.

Co to jest koordynator BHP i kiedy jest wymagany przy pracach wysokościowych

Przepisy Kodeksu pracy (art. 208) wprowadzają obowiązek wyznaczenia koordynatora BHP w sytuacji, gdy w tym samym miejscu i czasie prace wykonuje więcej niż jeden pracodawca. Dotyczy to bezpośrednio sytuacji, w której na terenie Twojego obiektu działają zarówno własne służby utrzymania ruchu jak i firma zewnętrzna realizująca prace wysokościowe.

Koordynator BHP to osoba, która:

• Koordynuje działania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy wykonywaniu jednoczesnych prac przez kilku pracodawców lub podmiotów
• Sprawuje nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu
• Dba, żeby wdrożone zostały zasady postępowania w razie wypadku lub nagłego zagrożenia zdrowia

Wyznaczenie koordynatora BHP nie zwalnia pracodawców z odpowiedzialności za BHP własnych pracowników. Natomiast sam fakt niewyznaczenia koordynatora, gdy istniał prawny obowiązek jego wyznaczenia, może być okolicznością obciążającą zarządzającego obiektem w postępowaniu wyjaśniającym.

Przy pracach wysokościowych — inspekcji elewacji, myciu kominów, pracach linowych, takich jak inspekcja oraz serwis turbin wiatrowych czy serwisie na dachach — obowiązek koordynatora pojawia się zawsze wtedy, gdy w tym samym obszarze pracy lub w bezpośrednim sąsiedztwie prowadzone są równoległe działania przez różne podmioty. Warto to uwzględnić już na etapie planowania harmonogramu prac.

Jak zabezpieczyć się prawnie — właściwy dobór wykonawcy i dokumentacja

Właściwa procedura przed zleceniem prac firmie zewnętrznej, szczególnie prac wysokościowych, to nie biurokratyczna formalność. To realna ochrona — dla Ciebie jako zarządzającego, dla obiektów i dla pracowników realizujących prace.

Weryfikacja wykonawcy przed zleceniem

Minimalna weryfikacja powinna obejmować:

• Uprawnienia do prac wysokościowych — certyfikaty IRATA lub inne uznane kwalifikacje techniczne techników realizujących prace. Samo posiadanie spółki z wpisem „prace wysokościowe” w PKD nie jest wystarczającym potwierdzeniem kompetencji wykonawczych
• Ubezpieczenie OC w zakresie adekwatnym do ryzyk — aktualna polisa ubezpieczeniowa z sumą ubezpieczenia proporcjonalną do zakresu zlecanych prac. Warto prosić o dokument, a nie tylko deklarację
• Dokumenty BHP techników — aktualne szkolenia BHP, orzeczenia lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na wysokości, zaświadczenia o szkoleniach specjalistycznych
• Instrukcję bezpiecznego wykonywania robót (IBWR) lub plan BIOZ — dla bardziej złożonych prac dokument ten powinien być przygotowany przez wykonawcę i zaakceptowany przez zarządzającego obiektem przed przystąpieniem do prac

Dokumentacja z przekazania terenu

Przed rozpoczęciem prac powinien być sporządzony protokół przekazania terenu lub miejsca pracy. Dokument ten potwierdza, że:

• Zarządzający obiektem poinformował wykonawcę o zagrożeniach istniejących na terenie obiektu
• Wykonawca zapoznał się z warunkami BHP na terenie obiektu
• Ustalono zakres prac, strefę roboczą i ewentualne ograniczenia
• W przypadku prac równoległych — wyznaczono koordynatora BHP

Podpisany protokół przekazania jest dokumentem, który w przypadku postępowania wyjaśniającego lub sądowego potwierdza, że zarządzający obiekt wywiązał się ze swoich obowiązków informacyjnych. Brak takiego dokumentu lub brak udokumentowania przekazania informacji o ryzykach — to luka, którą w postępowaniu można interpretować niekorzystnie dla zarządzającego.

Weryfikacja podczas realizacji prac

Zlecenie prac firmie zewnętrznej nie oznacza pełnego przeniesienia odpowiedzialności i „zapomnienia” o realizacji. Zarządzający obiektem powinien mieć wyznaczoną osobę, która w czasie prac jest dostępna, może odpowiadać na pytania wykonawcy dotyczące obiektu i — w razie potrzeby — reagować na sytuacje nieprzewidziane. Nie chodzi o nadzorowanie technicznego sposobu pracy (to rola wykonawcy), ale o bycie dostępnym gospodarzem terenu.

Dokumentacja powykonawcza

Po zakończeniu prac warto zebrać dokumentację powykonawczą: protokół odbioru robót, oświadczenie wykonawcy o realizacji prac zgodnie z zasadami BHP, dokumentację fotograficzną zakresu prac. Ta dokumentacja ma wartość zarówno eksploatacyjną (historia serwisu obiektu) jak i formalną — potwierdza, że prace zostały zlecone, zrealizowane i odebrane.

Sprawdź, co oferujemy w zakresie bezpieczeństwa i dokumentacji

Rope-Tech realizuje prace wysokościowe zgodnie z normami IRATA, z pełnym ubezpieczeniem OC i dokumentacją na każdym etapie — od protokołu przekazania terenu, przez raporty z inspekcji, po dokumentację powykonawczą. Naszym klientom przekazujemy komplet dokumentów, które są gotowe na ewentualną kontrolę lub postępowanie wyjaśniające.

Jeśli planujesz zlecenie prac wysokościowych i chcesz wiedzieć, jak wygląda nasza procedura w zakresie bezpieczeństwa i dokumentacji — skontaktuj się z nami. Możemy omówić zakres prac i odpowiedzieć na pytania dotyczące organizacji prac na Twoim obiekcie.